Rzeźbotwórcza działalność rzek

Odcinki/biegi rzeki

Bieg górny, bieg środkowy, bieg dolny

Budowa doliny rzecznej

Koryto rzeki, terasy zalewowe i terasy nadzalewowe, łożysko rzeki, baza erozyjna

Rzeźbotwórcza działalność rzek polega na:

Niszczenie brzegów, podłoża po którym płynie rzeka, transport i akumulacja materiału skalnego (rumowisko rzeczne)

Intensywność działalności rzeźbotwórczej rzek zależy od:

Spadku rzeki, prędkości wody, klimatu i warunków klimatycznych, wielkości i rodzaju przepływu rzeki.

Cechy górnego biegu rzeki:

Mało wody, duży spadek, duża prędkość wody, duża siła transportowa wody (może transportować dużo materiału skalnego).

Formy terenu w górnym biegu rzeki

Doliny V-kształtne (EROZJA WGŁĘBNA; materiał skalny uderza w podłoże, je rzeźbi), Wodospady (EROZJA WSTECZNA; spadająca woda podcina próg skalny, wodospad się cofa), Kocioł eworsyjny (zagłębienia wyrzeźbione pod wodospadem przez materiał skalny), otoczaki

Czym jest kaptaż?

Przejęcie przez rzekę wody innej rzeki i zmianę jej biegu spowodowane przez intensywną erozję wsteczną.

Cechy środkowego biegu rzeki

Więcej wody, mniejszy spadek, mniejsza prędkość, mniejsza siła transportowa. Wyraźnie zaznaczony nurt - najszybsza struga wody.

Meandry

Nurt przemieszcza się od jednego brzegu do drugiego. Nurt zbliża się do brzegu i go niszczy (EROZJA BOCZNA), a na drugim brzegu zwalnia i akumuluje materiał (łacha meandrowa). Szyja meandra się zwęża i ewentualnie przerywa - powstaje starorzecze.

Cechy dolnego biegu rzeki

Niewielki spadek, dużo wody, mała prędkość i siła transportowa. Osadzanie osadów - aluwiów - w korycie rzeki, powstawanie nietrwałych łach śródkorytowych oraz mad rzecznych z osadów naniesionych przy wielokrotnych wezbraniach

Typy ujść rzecznych

Ujście deltowe (delta), ujście lejkowate (estuarium)

Ujście deltowe (delta)

Tam, gdzie morze jest płytkie, śródlądowe, brak silnych prądów przybrzerznych i pływów. Woda osadza więcej, niż zabierają fale - osady zabudowują ujście a rzeka się rozgałęzia.Np. Wisła, Wołga, Missisipi, Orinoko, Amazonka, Eufrat i Tygrys

Ujście lejkowate (estuarium)

Tam, gdzie jest głębokie, otwarte morze/ocean, silne prądy przybrzeżne i duże pływy. Woda morska wdziera się w głąb lądu i porywa osady w głąb morza.Np. Parana z Urugwajem, Rzeka Św. Wawrzyńca, Garonna, Tamiza.

Zmiany bazy erozyjnej

Np. przy ruchach górotwórczych lub zmianie poziomu morza. Obniżenie - nasilenie erozji wgłębnej i pogłębianie koryta. Podniesienie się - akumulacja materiału, erozja boczna i poszerzanie doliny

Powstawanie teras rzecznych

Baza erozyjna się obniża, koryto pogłębia. Po jakimś czasie stare dno doliny - terasa nadzalewowa, wyraźnie oddziela się od nowego dna - terasy zalewowej. Proces może się powtarzać

Przełomy rzeczne

Strome odcinki doliny rzecznej. Przełom odziedziczony - przy rzece w wale moreny czołowej, przełom epigenetyczny - na osadach przykrywających kiedyś fałdowanie, przełom antecedentny - wyrzeźbiony w orogenezie.

Działalność wód opadowych

Ablacja deszczowa - spłukiwanie zwietrzeliny przez wodę opadową. Powstają bruzdy, rozcięcia, rynny, wąwozy - wąskie, strome i suche (bezrzeczne) doliny